Αξιοπιστία των Ιατροδικαστικών Εξετάσεων- Πρακτικές και Συμπεριφορές των Ιατροδικαστών- Διεθνής Πρακτική και Δυνατότητες αναβάθμισης στην Κύπρο


Γράφει η Δανάη Φιλιώτου, Νομικός
Η Κοινοβουλευτική Επιτροπή Υγείας ξεκίνησε τη συζήτηση του πιο πάνω θέματος στις 22 Μαρτίου 2018.  Στη συνεδρίαση κλήθηκαν και παρευρέθηκαν ενώπιον της επιτροπής η Γενική Διευθύντρια και εκπρόσωποι του Υπουργείου Υγείας, εκπρόσωποι του Τμήματος Ιατρικών Υπηρεσιών και Υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας του ίδιου υπουργείου, της Ιατροδικαστικής Υπηρεσίας, του Υπουργείου Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως, της Αστυνομίας Κύπρου και του Παγκύπριου Ιατρικού Συλλόγου.  Η Νομική Υπηρεσία της Δημοκρατίας παρόλο που κλήθηκε δεν εκπροσωπήθηκε ενώπιον της επιτροπής.
Tο συγκεκριμένο θέμα είχε ξανατεθεί στο παρελθόν με σοβαρά προβλήματα να προκύπτουν έπειτα από διενέξεις και απαράδεκτες συμπεριφορές που είχαν επισημανθεί. Με αφορμή τα πρόσφατα γεγονότα αλλά και άλλα στο παρελθόν προκύπτουν θέματα για τα οποία είναι ανάγκη να συζητήσουμε και ασφαλώς να εισάγουμε ένα νέο θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας της ιατροδικαστικής επιστήμης στην Κύπρο.  Είναι ξεκάθαρο ότι προκύπτουν ζητήματα, προβλήματα, σε ότι αφορά την αξιοπιστία του συστήματος μας.  Δηλαδή, πόσο λειτουργούν τα εργαστήρια, αν υπάρχουν εργαστήρια, αν υπάρχει σωστή στελέχωση στο προσωπικό, αν οι ίδιοι οι ιατροδικαστές έχουν κύρια γνώμη σύμφωνα με την επιστήμη τους και άποψη και τεκμηρίωση σε σχέση και με την νεκροτομή αλλά και με την αυτοψία, ποιού λαμβάνεται περισσότερο υπόψη η εξέταση;  Του ιατροδικαστή, της αστυνομίας, της εισαγγελίας;  Γιατί υπάρχουν όλα αυτά τα αδιέξοδα μέχρι σήμερα; 
To θέμα τέθηκε κυρίως για να βοηθηθούν οι επιστήμονες με την εισαγωγή ενός νέου πρωτοκόλλου αλλά και με την ενίσχυση τους, κάτι για το οποίο το κράτος θα πρέπει να αναλάβει τις ευθύνες. Η Υπηρεσία χρήζει στελέχωσης ούτως ώστε να ενισχυθεί η ιατροδικαστική επιστήμη με το ανάλογο προσωπικό και να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα που υπάρχουν σήμερα.
Η πλειοψηφία βουλευτών και καλεσμένων πιστεύει ότι δε θα έπρεπε να είναι αρμοδιότητα του Υπουργείου Υγείας αλλά του Υπουργείου Δημοσίας τάξης καθώς οι περισσότερες νεκροτομές συνδέονται με εγκληματικές πράξεις.
Δυστυχώς η πρακτική που ακολουθείται για την αξιολόγηση των εν λόγω ιατρών είναι αυτή που εφαρμόζεται για όλους τους δημόσιους υπαλλήλους στη δημόσια υπηρεσία (Πάρα Πολύ Καλοί ή Εξαίρετοι), που είναι μια δεδομένη αδυναμία του συστήματος. Οι Ιατροδικαστές, όπως και οι υπόλοιποι γιατροί, θα έπρεπε να κρίνονται βάσει πρωτοκόλλων και κατευθυντήριων γραμμών, πρακτική που εφαρμόζεται σε χώρες του εξωτερικού και όχι στη στενή έννοια της Δημόσιας Υπηρεσίας. Αυτό θα εφαρμοστεί βέβαια με την επικείμενη Αυτονόμηση.
Σύμφωνα με τη διεθνή πρακτική και την Ευρωπαϊκή Σύσταση (Recommendation) του 1999 θα πρέπει να γίνεται (α) ορθή διενέργεια της νεκροψίας — νεκροτομής και συγγραφή πλήρους ιατροδικαστικής έκθεσης και (β) ορθή συμπλήρωση του πιστοποιητικού θανάτου. Για το σκοπό αυτό οι Ιατροδικαστές οφείλουν να έχουν στενή συνεργασία με τη Στατιστική Υπηρεσία Κύπρου.
Απαγορεύεται οι Ιατροδικαστές να ανακοινώνουν ευρήματα και να διατυπώνουν κρίσεις σε περιπτώσεις θανάτων από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης (κώδικας επαγγελματικής ιατρικής δεοντολογίας).
Συγκεκριμένα ο Υπουργείο Υγείας αφού διαβουλεύτηκε με αρμόδιους φορείς προτείνει:
Επανεξέταση της σκοπιμότητας της λειτουργίας πέντε νεκροτομείων στην Κύπρο (Παραλίμνι, Λάρνακα, Λευκωσία, Λεμεσό και Πάφο) δεδομένων των μικρών αποστάσεων στο νησί. Η λειτουργία λιγότερων νεκροτομείων θα εξοικονομήσει χρήματα, τόσο από τη μείωση των λειτουργικών εξόδων, όσο και από τις υπερωρίες των Ιατροδικαστών. Η διασπορά των Ιατροδικαστών σε πέντε διαφορετικούς χώρους, όπως συμβαίνει σήμερα, δυσχεραίνει την εποπτεία τους δεδομένου ότι κάθε ημέρα απουσιάζει κάποιος/οι σε άλλη πόλη.
Συγκεκριμένη εισήγηση να παραμείνουν σε λειτουργία δύο Νεκροτομεία στις μεγάλες πόλεις, δηλαδή ένα στη Λευκωσία και ένα στη Λεμεσό, όπου θα μεταφερθεί ο απαραίτητος εξοπλισμός/μηχανήματα από τις άλλες πόλεις. Τα ψυγεία των νεκροτομείων θα συνεχίσουν να λειτουργούν σε όλα τα κρατικά νοσηλευτήρια παγκύπρια για διατήρηση των νεκρών μέχρι να παραδοθούν στους οικείους τους.
Δημιουργία μιας «Ομάδας Επίβλεψης» Ιατροδικαστών διεθνούς κύρους, η οποία θα ελέγχει τις Ιατροδικαστικές Εκθέσεις, ή ακόμη και θα καλείται κάποιο μέλος της ομάδας στην Κύπρο όταν διερευνάται φόνος για να συνδράμει τους Κύπριους Ιατροδικαστές. Η ομάδα αυτή θα κάνει συστάσεις ως προς τις ιατροδικαστικές εκθέσεις και σε συνεργασία με τους Ιατροδικαστές της Κύπρου θα προμηθεύει τη Νομική Υπηρεσία με βιβλιογραφία κατά την εξέταση της υπόθεσης στο δικαστήριο και θα παρακολουθεί ότι τηρείται πιστά η Ευρωπαϊκή Σύσταση του 1999, στην οποία περιγράφεται η εναρμόνιση των ιατροδικαστικών πράξεων
Να δοθούν ειδικά έντυπα στους Ιατροδικαστές που θα συμπληρώνονται σε κάθε έκθεση (βάσει βέλτιστων πρακτικών άλλων χωρών).
Τα έντυπα θα αποστέλλονται για αξιολόγηση σε «Ομάδα Επίβλεψης» Αυτή είναι μια συνήθης πρακτική σε άλλες χώρες (Peer Evaluation).
Βάσει κριτηρίων, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, θα έρχεται και μέλος της Ομάδας Επίβλεψης για παρακολούθηση του νεκρού κάτι που δεν υπήρχε προηγουμένως στην Κύπρο. Ενδεικτικά, στο Ηνωμένο Βασίλειο υπάρχουν μόνο τρεις Ιατροδικαστές με ειδικότητα τα παιδιά αφού τα περιστατικά είναι περίπου 100 τον χρόνο. Σε τέτοιες περιπτώσεις που είναι σπάνιες στην Κύπρο και κατ' επέκταση δεν υπάρχει η εμπειρία, θα έρχεται ειδικός από το εξωτερικό.
Η αυτοψία του χώρου να γίνεται μόνο με το φως της μέρας (πολλές φορές τους ζητούν να κάνουν αυτοψία ώρα που δεν βλέπουν, άρα θα κάνουν λάθη)
Σε δύσκολα περιστατικά πάντοτε να πηγαίνουν δύο Ιατροδικαστές. Η νεκροτομή να μη γίνεται άμεσα, αλλά αφού παρέλθει ένα 24ωρο αυτό θα δώσει χρόνο στους αστυνομικούς να συλλέξουν πληροφορίες που θα τους βοηθήσουν, αλλά και στους Ιατροδικαστές χρόνο να οργανωθούν, να σκεφτούν κτλ. Αυτό είναι και πρακτική που ακολουθείται και στο εξωτερικό συχνά.
Επίσης δεν θα πρέπει να υπάρχει η απαίτηση να δώσουν αιτία θανάτου/ επεξηγήσεις για τραύματα άμεσα. Θα δίνεται, αν γίνεται με βάση τα ευρήματα, μια προκαταρκτική γνώμη και ακολούθως θα υπάρχει υποχρέωση των Ιατροδικαστών να δίνουν εγγράφως την προκαταρκτική τους έκθεση σε εύλογο χρονικό διάστημα (εντός 48-72 ωρών). Την τελική θα τη δίνουν επίσης εγγράφως όταν θα έχουν πίσω τα τοξικολογικά, ιστολογικά ευρήματα κτλ.
Αναμφίβολα, το λειτούργημα της συγκεκριμένης επιστήμης χρήζει άμεσης ρύθμισης με την χρυσή τομή μεταξύ αιτημάτων αυτών που το ασκούν και τα δικαιώματα συγγενικών προσώπων και τις υποχρεώσεις του κράτους να διερευνά ενδελεχώς κάθε επεισόδιο απροσδόκητου θανάτου. Η τροχοδρόμηση λύσης θα επιτευχθεί με καταγραφή των πρακτικών δυσκολιών που αντιμετωπίζουν οι Ιατροδικαστές στη συνεργασία τους με την Αστυνομία, Γενική Εισαγγελία κλπ με πιθανή αγορά υπηρεσιών από τον ιδιωτικό τομέα.

Σχόλια